Author name: admin_koko

လိင်ကျန်းမာရေးနဲ့ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးအကြောင်း မစတင်ခင်မှာ အမျိုးသားတွေရဲ့ လိင်အင်္ဂါနဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ ဝှေးစေ့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ပုံအကြောင်းကို အနည်းငယ်ရှင်းပြပေးချင်ပါတယ်။ ဝှေးစေ့သည် အမျိုးသားအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တဲ့ တက်စတိုစတီရုန်း ကျားဟော်မုန်း (Testosterone) အပြင် သုက်ကောင်တွေကိုပါ သိုလှောင်သိမ်းဆည်းထားပေးပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း တချို့သော အမျိုးသားတွေအနေနဲ့ ဝှေးစေ့ အရွယ်အစား သေးငယ်နေတဲ့အခါ ကိုယ့်ရဲ့ မျိုးအောင်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေနိုင်လားဆိုပြီး မေးခွန်းတွေ မေးစရာဖြစ်လာပါတယ်။ ဒီတစ်ခေါက်တော့ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးနှင့် ဝှေးစေ့အရွယ်အစား အကြောင်း နည်းနည်းလောက် ပြောပြပေးချင်ပါတယ်။ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးနှင့် ဝှေးစေ့အရွယ်အစား မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးနှင့် ဝှေးစေ့အရွယ်အစား အကြောင်း လေ့လာလိုက်ရအောင်နော်။ ဝှေးစေ့အနေအထား အမျိုးသားလိင်အင်္ဂါရဲ့ အနောက်ဘက်ခြမ်းမှာ ရှိနေတဲ့ ကပ္ပာယ်အိတ်အတွင်းမှာ ဘယ်ဘက်တစ်လုံး၊ ညာဘက်တစ်လုံး အနေနဲ့ တည်ရှိပါတယ်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ဘယ်ဘက် ဝှေးစေ့သည် အောက်ကို ပိုတွဲကျနေတတ်ပြီး […]

၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေမှာ ၇ ဒသမ ၉ ဘီလီယံခန့်ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း သိရှိရပါတယ်။ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ ပိုမိုကောင်းမွန်လာသည်နှင့်အမျှ လူဦးရေတိုးပွားနှုန်းမှာလည်း ပုံမှန်တိုးတက်လာနေပါတယ်။ ထို့နည်းတူ လူ့သက်တမ်းများလည်း တိုးမြင့်လာပါတယ်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အိမ်ထောင်ပြုသည့်အချိန်မှာလည်း နောက်ကျလာကြောင်း တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် တွေ့ရှိရပါတယ်။ အိမ်ထောင်ပြုသည်ဖြစ်စေ မပြုသည်ဖြစ်စေ ကလေးယူဖို့စဉ်းစားရာမှာလည်း သေချာစီမံချက်ချဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်ပါတယ်။ မလိုလားသော ကိုယ်ဝန်ရမှုကို ကာကွယ်ရန်နှင့် လိုအပ်သည့်အခါမှာလည်း ကိုယ်ဝန်ရရှိရန်လည်း လိုအပ်လာပါ တယ်။ ယခုခေတ်ကာလမှာ ကလေးများ ပြုစုပျိုးထောင်ရသည့်စရိတ်၊ အိမ်ထောင်စရိတ်များ ကြီးမြင့်တာကြောင့်လည်း စီမံချက်ချ ကာ မိမိတို့အမှန်တကယ် လိုအပ်ချိန်မှသာ ကလေးယူရန် လိုအပ်ပါတယ်။ ထို့အတွက် မျိုးဆက်ပွားမှုနှင့်ပတ်သက်သော သားဆက် ခြားခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းသော အခြေခံဗဟုသုတများကို အရွယ်ရောက်ပြီးသူ ကျား၊ မ မရွေးသိရှိနားလည်ထားရန်လိုအပ်ပါတယ်။ မျိုးဆက်ပွား ကျန်းမာရေးနှင့်ပတ်သက်လို့ ကျားရောမပါ

တခါတလေ စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အယူအဆလွဲတွေ၊​ ယုံတမ်းစကားတွေကြောင့် လူငယ်တွေကို အမြင်လွဲမှားစေနိုင်ပါတယ်။ အမြင်လွဲမှားမှုမျိုးက သူတို့ရဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေးအပြင်၊ အသက်အန္တာရယ်တွေထိ ခြိမ်းခြောက်နိုင်တာမျိုးတွေဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ လွဲမှားသောအမြင်များ အမှား ၁ – “ စိတ်ရောဂါရှိသူများသည် ဉာဏ်ရည်နိမ့်ပါးသည်။” အမှန် – စိတ်ကျန်းမာရေးသည် လူတိုင်းတွင် ဖြစ်နိုင်သော သဘာဝအခြေအနေတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဉာဏ်ရည်၊ လူမှုအဆင့်အတန်း၊ ဝင်ငွေနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရောဂါများကဲ့သို့ပင် မည်သူ့ကိုမဆို ထိခိုက်နိုင်ပါသည်။ အမှား ၂ – “ စိတ်ရောဂါလက္ခဏာမပေါ်မချင်း ဂရုစိုက်စရာမလို။” အမှန် – ကျန်းမာသောစိတ်ကို ထိန်းသိမ်းရန် နေ့စဉ်လေ့ကျင့်မှုများ လိုအပ်ပါသည်။ ဥပမာ- စိတ်ဖိစီးမှုကို စီမံခြင်း၊ အိပ်စက်ခြင်းပုံစံမျှတခြင်း၊ ခံစားချက်များကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းဆွေးနွေးခြင်းတို့ဖြင့် ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ပါသည်။ အမှား ၃ – “ ဆယ်ကျော်သက်များ၏

သူငယ်ချင်းတို့ရေ… ကာယိအိန္ဒြေပျက်ပြားစေတဲ့ အပြုအမူတွေကို သတိထားရှောင်ကြဉ်ဖို့ အပြင် လိင်နဲ့ ကျား၊မ လုမှုကွဲပြားခြင်း(Gender) ရဲ့ ကွာခြားမှုကိုလည်း သတိထားဖို့လိုတယ်နော်။လိင်ဆိုတာက မွေးကတည်းက ဇီ၀ဗေဒဖွဲ့စည်းမှုအရ ရှိနေတဲ့ လိင်အင်္ဂါကိုခေါ်တာ။Gender ဆိုတဲ့ ကျား၊မ လူမှုကွဲပြားခြင်း ကတော့ ပတ်ဝန်းကျင်က လူတစ်ယောက်နဲ့လိင်အင်္ဂါအပေါ် အခြေပြုပြီး လူအဖွဲ့အစည်းက သတ်မှတ်ထားရှိတဲ့ အမြင်၊အယူအဆ၊ခံစားချက်နှင့်အပြုအမူတွေပဲဖြစ်ပါတယ်… ဒီလိုသတ်မှတ်ထားမှုတွေကို အချို့သော လူမှုပတ်ဝန်းကျင်အသိုင်းအဝိုင်းက အမှန်ကဲ့သို့ပုံသေယူဆပြီး လက်တွေ့ကျင့်သုံးတာတွေလည်း ရှိနေတာကြောင့်မလိုလားအပ်တဲ့ကျား၊မ ရေးရာ ခွဲခြားမှုတွေ ပေါ်ပေါက်လာပါတယ်…. အဲ့ဒီကမှတဆင့် ကျား၊မ အခြေပြု အကြမ်းဖက်မှုဆိုတာတွေပေါ်ပေါက်လာတာပေါ့… ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု နှုတ်စကားဖြင့် အကြမ်းဖက်မှု စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု စီးပွားရေးနှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု နည်းပညာသုံး အကြမ်းဖက်မှု ထိခိုက်နစ်နာစေသော လူမှုဓလေ့ထုံးတမ်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက်မှု ထိန်းချုပ်သည့်

သူငယ်ချင်းတို့ရေ… ဆယ်ကျော်သက်ဆိုတာ အသက် ၁၀ နှစ်ကနေ ၁၉ နှစ်အတွင်း လူငယ်တွေကိုဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်… ဆယ်ကျော်သက်အရွယ် ငါတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖွံ့ဖြိုးပြောင်းလဲမှုတွေအပြင် စိတ်ဂိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေလည်း ဖြစ်ပေါ်လာတာကိုတို့တွေ သတိထားမိကြမှာပေါ့… ဒီ ပြောင်းလဲမှူတွေက သဘာဝအလျောက် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းမှ ထွက်လာတဲ့ဟော်မုန်းဓါတ်တွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတာပါ။ ပြောင်းလဲမှုတွေထဲကမှ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတွေကိုအရင်လေ့လာကြည့်ရအောင်နော်… ခန္ဓာကိုယ် ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး ရင်အုပ်ကြွက်သားနဲ့ အရိုးအဆစ်တွေ ထွားကျိုင်းလာတယ်။ လည်ဇလုပ် ကြီးလာပြီး အသံသြလာတယ်။ မျိုးဆက်ပွားနဲ့ လိင်အင်္ဂါတွေဖွံ့ဖြိုး လာတယ်။ နှုတ်ခမ်း၊ မေးစေ့၊ ချိုင်း၊ ခြေသလုံးနဲ့ ယောကင်္ကျားအင်္ဂါစတဲ့နေရာတွေမှာ အမွေးတွေ ပေါက်လာတယ်။ လိင်အင်္ဂါမှ သုတ်ရည်ထွက်လာတယ်။ မျက်နှာအဆီပြန်ပြီး ဝက်ခြံတွေပေါက်လာတယ်။ မိန်းကလေးဆိုရင် ခန္ဓာကိုယ်ဖွံ့ဖြိုးလာတယ် ရင်သားကြီးထွားလာပြီး တင်ပါးဆုံ ကားလာတာကြောင့် ခါးသေးသွယ်သယောင် ဖြစ်လာတယ် အသံသာယာလာတယ်

သူငယ်ချင်းတို့ရေ…. တို့တွေဟာ မင်းသိခဲ့တဲ့အတိုင်း မျိုးဆက်ပွားတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်နိုင်တဲ့အရွယ် ရောက်နေကြပြီလေ။တို့လူငယ်တွေဟာ စိတ်ခံစားမှုနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ရဲ့လှုံ့ဆော်မှုတွေကြောင့် အကာအကွယ်မဲ့ လိင်ဆက်ဆံလိုက်တဲ့အခါမှာ အဆင်သင့်မဖြစ်သေးဘဲ အရွယ်မတိုင်မီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဆိုတဲ့ ပြဿနာဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်… ဒီလိုကိစ္စတွေနဲ့ကြုံတွေ့တဲ့အခါ တို့တွေရဲ့ဘ၀ပျော်ရွှင်သာယာနိုင်ပါ့မလား…… အရွယ်မတိုင်မီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းဆိုတာကတော့ အသက်(၁၈) နှစ်မပြည့်မီ မိန်းကလေးတွေ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းကို ဆိုလိုပါတယ်… သူငယ်ချင်းတို့ရေ… ဒီကိစ္စနဲ့ကြုံရင် ဘယ်လိုပြဿနာနဲ့အန္တရာယ်တွေ ကျရောက်နိုင်လဲဆိုတာ ဒီပုံလေးတွေ ကြည့်လိုက်ရအောင်နော်… လူမှုရေးအယူအဆအရ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် မျက်နှာငယ်ရပြီး လူအများ၏အထင်မြင်သေးခံရနိုင်ပါတယ်။ ပညာရေးဆုံးခန်းမတိုင်နိုင်တော့တဲ့ အတွက်ရည်မှန်းချက်များလည်း ပျောက်ဆုံးသွားနိုင်ပါတယ်။ အသက်အရွယ်အရအိမ်ထောင်တစ်ခု တည်မြဲရန်အတွက် လိုအပ်တဲ့ နားလည်မှု၊ရင့်ကျက်မှုမရှိသဖြင့် လင်မယားကတောက်ကစဖြစ်ပြီး အိမ်ထောင်ရေးအဆင်မပြေခြင်း ဖြစ်နိုင်သလို အသက်အရွယ်အရ အတွေ့အကြုံ နည်းပါးသဖြင့် အလုပ်အကိုင် အခက်အခဲဖြစ်နိုင်ပြီး စီးပွားရေးအရ ငွေကြေးပြည့်စုံမှုမရှိ၍ အိမ်ထောင်ရေး မသာယာခြင်းကြုံတွေ့နိုင်ပါတယ်။ တို့လူငယ်တွေဟာ ဒီလိုပြဿနာတွေနဲ့ကြုံတွေ့ရမှာ စိုးရိမ်ပြီးနောက်ဆုံးကိုယ်ဝန်ဖျက်ချခြင်းဆိုတဲ့လမ်းကို

သူငယ်ချင်းတို့ရေ… အကာအကွယ်မပါဘဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်းကြောင့် အရွယ်မတိုင်မီ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း ဆိုတဲ့ ပြဿနာအပြင် လိင်မှတဆင့်ကူးစက်တတ်သောရောဂါများလည်း ကူးစက်ခံရနိုင်ပါတယ်… “ ဒီရောဂါဟာ ယောက်ျားလေးရော၊ မိန်းကလေးမှာပါ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်… အများအားဖြင့် လိင်အပျော်အပါး လိုက်စားသူများမှာ အဖြစ်များပါတယ်.. လိင်မှတဆင့်ကူးစက်တတ်သောရောဂါ အမျိုးအစားပေါင်း (၄၀) ကျော် ရှိပါတယ်။ HIV/AIDS ကလည်း တစ်ခုအပါအဝင်ပေါ့။ ကာလသားရောဂါတွေရဲ့ အဓိက လက္ခဏာတွေကတော့… ဆီးသွားရာတွင် ဆီးပူ၊ ဆီးကျဉ်ခြင်း လိင်အင်္ဂါတဝိုက် အနာပေါက်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း လိင်အင်္ဂါမှ အနံ့ဆိုးသောအဖြူနှင့် ပြည်ဆင်းခြင်း မိန်းကလေးများတွင် တခါတရံမှာ ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်း နာကျင်ခြင်းလည်း ခံစားရနိုင်သလို အချို့သော ရောဂါတွေဟာ ချက်ချင်းမခံစားရဘဲ နောင်မှ ဆိုးဝါးတဲ့ အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ် ဘယ်လိုကုသရမလဲဆိုတော့ တတ်ကျွမ်းနားလည်တဲ့ ဆရာဝန်ဆီမှာ မိမိ၏ လိင်ဆက်ဆံဖက်နှင့်အတူ

လူငယ်နှင့် HIV/AIDS သူငယ်ချင်းတို့ရေ… တို့လူငယ်တွေအနေနဲ့ ကာလသားရောဂါအပြင် HIV/AIDS နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းတွေကိုလည်း သိထားဖို့ လိုသေးတယ်။ HIV ဆိုတာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးဖြစ်ပြီးတော့ AIDS ဆိုတာ HIV ပိုးကြောင့် ခုခံအားကျဆင်းပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာစုကို ခေါ်ပါတယ်။ HIV ပိုး ကူးစက်နိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေကတော့… ရောဂါပိုးရှိသူနဲ့ လိင်တူ / လိင်ကွဲ ဆက်ဆံရာမှ အများဆုံး ကူးစက်နိုင်ပါတယ် ရောဂါပိုးရှိသူရဲ့ သွေးကို သွင်းမိရင်လည်း ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ အရေပြားကို ဖောက်နိုင်တဲ့ ချွန်ထက်သော ပစ္စည်းများ (ဆေးထိုးအပ်၊ ဆေးမှင်ကြောင်၊ ဘရိတ်ဓါး) အတူတူမျှဝေသုံးစွဲရင်လည်း ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ ရောဂါပိုးရှိတဲ့မိခင်မှ သန္ဓေသားကိုလည်း ကူးစက်နိုင်ပါတယ်။ ကဲ..အခုလောက်ဆိုရင် HIV ပိုးကူးစက်နိုင်တဲ့ အဓိကနည်းလမ်းတွေကို သိပြီးပြီဆိုတော့ HIV

သူငယ်ချင်း တို့ရေ… ခန္ဓာကိုယ် ဖွံ့ဖြိုးလာတာနဲ့အတူ မျိုးဆက်ပွားအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတွေလည်းဖွံ့ဖြိုးလာပါတယ်… ဒါတွေကို သူငယ်ချင်းတို့ သိထားဖို့လိုပါတယ်… အမျိုးသား မျိုးဆက်ပွားအင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း (၉) ခု ပါဝင်တယ်… ယောင်္ကျားလေးတွေ လူပျိုဖော်ဝင်လာပြီဆိုရင် ဝှေးစေ့ကနေသန်းပေါင်းများမွာသော သုက်ပိုးတွေနဲ့ အမျိုးသားဟော်မုန်း တစ်မျိုးကိုထုတ်လုပ်ပေးပါတယ်။ သုက်ပိုးတွေက ဝှေးစေ့မှတဆင့် ဝှေးညှာ၊ သုတ်ပိုးပြွန်၊ သုတ်ရည်ပြုအိတ်ဆီသို့ အဆင့်ဆင့် ပို့ဆောင်စုဆောင်းထားပါတယ်။ လိင်မှုဆိုင်ရာခံစားမှု အမြင့်မားဆုံးအချိန်မှာ လိင်တံမှတဆင့်သုက်ပိုးအမြောက်အမြားပါတဲ့သုတ်ရည်ကို ထုတ်ပေးပါတယ်။ လိင်ဆက်ဆံတဲ့အခါ အမျိုးသမီးရဲ့ မျိုးဆက်ပွားအင်္ဂါအတွင်း ရောက်သွားတဲ့သုက်ပိုးဟာ အနည်းဆုံး (၃) ရက်ကြာ အသက်ရှင်နေနိုင်ပါတယ်။ အမျိုးသမီး မျိုးဆက်ပွားအင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်း (၇) ခု ရှိပါတယ်… မိန်းကလေးတွေ အပျိုဖော်ဝင်လာပြီဆိုရင် အမျိုးသမီး ဟော်မုန်းတွေကိုထုတ်လုပ်ပေးတဲ့အပြင် သားဥအိမ်ကနေ တစ်လကို သားဥတစ်ဥ ကြွေပါတယ်။ သားဥအိမ်ကနေပြီး ကြွေလာတဲ့

မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးတဲ့ လိင်ပညာပေးတဲ့ နာမည်ကြားတာနဲ့ စိတ်ထဲတစ်မျိုးတစ်မည်ဖြစ်ချင်သလိုလို။ ဆယ်ကျော်သက် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မှုတွေ၊ သက်ငယ်မုဒိမ်းတွေ၊လက်တည့်စမ်းရင်းကနေ HIV ပိုးကူးသွားတာတွေ စတဲ့ပြဿနာတွေ တစ်စထက်တစ်စ ပိုမိုများပြားလာတာနဲ့အမျှ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးရဲ့ အခန်းကဏ္ဍက ပိုပိုပြီး အရေးကြီးလာပါပြီ။ ရှေးရိုးဆန်သူတွေရဲ့ အမြင်မှာတော့ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေး၊ လိင်ပညာပေးဆိုတာ ကလေးတွေကို အရွယ်မတိုင်ခင် ဖိုမကိစ္စတွေ သိသွားအောင်၊စိတ်ဝင်စားလာအောင် သွေးဆောင်ဖြားယောင်းခြင်းတစ်မျိုးလို့ ယူဆကြတဲ့အတွက် ဒါကို ကန့်ကွက်ကြ၊မနှစ်မြို့ကြပါဘူး။ ကျောင်းတွေမှာ သင်ရိုးတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းခြင်းကိုလည်း သဘောမတွေ့ကြပါဘူး။ တကယ်က လိင်မှုကိစ္စဆိုတာ အရွယ်ရောက်သူမှန်သမျှ ရှောင်လွှဲလို့ မရနိုင်တဲ့ကိစ္စဖြစ်တာမို့ သူတို့စိတ်နဲ့သူတို့ လက်တည့်စမ်းကြ၊အတွေ့အကြုံရှာကြတဲ့အခါ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးအကြောင်း နားလည်သဘောပေါက်ထားတဲ့ ဆယ်ကျော်သက်တွေဟာ အများကြီးတပန်းသာတာကို တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မယ်။ ဒါကြောင့် အခြေခံပညာကျောင်းတွေမှာ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးပညာပေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြုလုပ်ပေးသင့်ပါတယ်။ ဒီဆောင်းပါးလေးမှာတော့ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးပညာပေးခြင်းရဲ့ ကောင်းကျိုးဆိုးပြစ်နှစ်ထွေကို တင်ပြဆွေးနွေးပေးသွားပါမယ်။ ကောင်းကျိုးများ မျိုးဆက်ပွားကျန်းမာရေးကို